Osteoporoza, diagnostikimi dhe mjekimi bashkëkohor
Osteoporoza eshte semundje metabolike e kockave, qe shoqerohet me humbje progresive te mases kockore, qrregullim te mikroarkitektures kockore, rritjen e fragjilitetit dhe mundesine e frakturave spontane.
Kjo semundje paraqet problem social dhe shendetesor ne gjithe rruzullin tokesor ne shtetet e zhvilluara, por edhe ne shtetet ne zhvillim (Kosove). Osteoporoza eshte semundje e moshes se shtyre. Eshte e rendesishme per shkak te kostos se larte te shpenzimeve te mjekimit dhe prevalences se larte te thyerjeve, te lidhura me lendimet per shkak te dobesimit te reflekseve, pengesave ne te pamurit, koordinimit te dobet te levizjeve dhe semundjeve neurologjike.
Osteoporoza postmenopauzale te femrat, paraqitet pas menopauzes dhe shoqerohet me nivel te ulet te estrogjeneve dhe rritje te nivelit te citokineve (IL-1,6, TNF-α) qe qojne ne resorbim te rritur kockor dhe kane rol ne sistemin RANKL-OPG (osteoprotegerin)-RANK. Perveq kesaj, estrogjenet luajne rol ne sistemin RANKL-OPG-RANK, per pjekjen dhe funksionimin e osteklasteve. OPG (osteprotegerini) futet ne superfamiljen e TNF-receptoreve, lidhet për RANKL ( receptorin e aktivatorit te faktorit nuklear KB-LIGAND) dhe e pengon lidhjen e RANKL me RANK ne osteoklastin e posadiferencuar. Per pasoje do te veshtiresohet diferencimi dhe inaktivizimi i osteoklasteve te pjekura. Ne mungese te estrogjeneve niveli i RANKL eshte i rritur, ndersa niveli i OPG i zvogeluar qe per pasoje shkakton resorbimin e rritur kockor.
Osteoporoza senile paraqitet ne moshen mbi 70 vjeqare dhe shkaktohet nga aktiviteti i zvogeluar i osteoblasteve. Faktoret e rrezikut me te shpeshta janë : historia për fraktura ne anetaret e familjes (prinderit), pesha e ulet trupore, konsumimi i alkoolit dhe i duhanit, perdorimi i kortikosteroideve mbi 6 muaj ne doze mbi 7.5 mg/ per dite, menopauza ne moshen -45 vjeqare dhe aktiviteti i ulet fizik.