15 genjeshtra qe dihen si te verteta

1. Elefanti eshte i vetmi gjitar qe nuk mund te kerceje: ne te kundert te legjendes popullore thurur mbi pamundesine e kercimit te elefantit, kjo paaftesi nuk i perket vetem elefantit. P.sh ne Amerike nje kafshe, e cila ka marre emrin nga fjala “dembelizem” nuk mund te kerceje ne pershtatje me menyren e jeteses. Krahas kesaj edhe rinoceronti e hipopotami hyjne ne grupin e gjitareve qe nuk mund te kercejne, por ndryshe nga elefantet kur vrapojne mund t’i shkepusin te kater kembet nga toka.

2. Arinjte polare jane sallakse: shkencetaret te cilet ia kane perkushtuar jeten studimit te arinjve polare kane vezhguar se keta kafshe mund te perdorin te dyja duart. Nje perralle e tille ndoshta eshte hapur nga njerezit te cilet kane pare arinjte te perdorin shume mire doren e majte por nuk kane pare edhe perdorimin e dore se djathte.

3. Makina e pare eshte shpikur nga Henri Ford: pavaresisht perpjekjeve te bera nga inxhiniere gjerman te asaj kohe si Gottlieb Daimler, Wilhelm Maybach dhe Siegfried Marcus per te vene ne jete idete e tyre, nga te gjithe dihet se modeli i pare modern i makines eshte prodhuar nga Karl Benz. I njohur si shpikesi i pare i makines, Henry Ford ka zhvilluar nje linje prodhimi dhe ka perdorur me sukses teknologjine e prodhimit ne seri.

4. Sushi eshte peshk i gjalle: sushi nuk do te thote peshk i gjalle, i pagatuar dhe tek te gjitha sushit nuk gjendet peshk. Termi qe perdorin japonezet per peshkun e gjalle eshte “Sashimi”. Ndersa termi sushi perdoret per pilafin i cili pergatitet me nje sos te athet. Per nga tradita brenda pilafit mund te perdoret edhe peshk i gjalle por ne kete pilaf mund te gjeni dhe produkte te gatuara deti, veze peshqish, veze apo zarzavate te ndryshme. Sushi i mbeshtjellur me myshk dhe produktet e tjera nuk quhen sushi por “Makizushi”.

5. Thomas Edison zbuloi grafine: edhe pse grafia e gjetur nga Thomas Edison perdoret si dicka standarde ne fushen e mjekesise, keta nuk jane shembulli i pare i fotografimit te rrezeve X. Me 22 Dhjetor te vitit 1895 nje profesor fizike gjerman i quajtur Wilhelm Rontgen, u be njeriu i pare, i cili duke perdorur rrezet X, ka pare ne pllake kockat e duarve te gruas se tij.

6. Galileo eshte shpikesi i teleskopit te pare: teleskopet me te vjeter ne vitin 1608 mbanin firmen e Hans Lippershey. Ne mes te emrave pretendues te gjetjes se teleskopit mund te rradhisim Zacharias Janssen dhe Alkmaar Jacob Metius. Ne projektin e pare te teleskopit pervec lentes konvekse gjendej edhe nje lente e vogel. Galileo e ka perdorur nje vit me vone ne 1609 kete projekt. Ne vitin 1611 Johannes Kepler tregoi se si mund te ndertojme nje teleskop me te forte duke perdorur nje lente konvekse dhe disa lente konkave. Ndersa ne vitin 1655 astronome si Christian Huygens, duke perdorur lente komplekse munden te ndertonin teleskopet keplerian te cilet ishin shume te forte por jopraktike.

7. Llampen e pare e ka shpikur Thomas Edison: ne vitin 1802 Humphry Davy ndertoi baterine me te fuqishme elektrike te bere deri atehere. Perseri brenda nje viti duke perdorur nje tel te holle prej platini, Davy arriti te bente modelin e llampes se pare. Davy kishte zgjedhur platinin sepse e dinte qe platini shkrihej ne nje temperature te larte. Llampa e pare nuk ishte shume rezistente dhe nuk bente drite te mire, por llampa e prodhuar nga Edisoni 75 vite me pas kishte hapur rrugen e prodhimit te lire.
8. Mjeti i pare fluturues me motor eshte shpikur nga vellezerit Rait: kur permendim fjalet avion, motor gjeja e pare qe na vjen ne mendje jane vellezerit Rait por 9 muaj para fluturimit te famshem te bere ne Kiti Hawk me 17 Dhjetor 1903, me 31 Mars te vitit 1903 ne Zelanden e re Richard Pearse kishte arritur te niste nje avion duke perdorur nje motor dhe te projektuar me mire se avioni i vellezerve Rait.

9. Shpikesi i internetit eshte Al Gore: 4 emra te cilet njihen si themeluesit e internetit jane drejtuesit e ARPANET, Vinton Cerf, Lawrence Roberts, Leonard Kleinrock dhe Robert Kahn. Shpikesi i gabuar Al Gore ( edhe pse Al Gore nuk ka thene asnjehere se “e kam shpikur une internetin” ka deklaruar se ka zene nje vend te rendesishem ne Kongresin Amerikan gjate periudhes se projektimit te tij) ka lindur me 23 Qershor 1943 dhe njihet si babai i internetit. Ky emer i nderuar me shume cmime si Medalja e Teknologjise nderkombetare gjate viteve universitare ka punuar prane prof. Gerald Estrin dhe grupit te prof. Leonard Kleinrock. Ky grup shtrihej ne mes dy nyjave te gjendjes fillestare te ARPANETIT ose internetit. Gjate kohes kur ishte ne UCLA shpikesi i protokollit brenda rrjetit Cerf u takua me Robert Kahn, projektuesin e Hardware dhe i paraqiti gjetjen e tij. Qe nga shtatori i vitit 2005 Cerf punon si ndihmes- drejtor i Google dhe Evangjelist interneti.

10. Benjamin Franklin ka zbuluar energjine: Benjamin Franklin nuk e ka gjetur energjine ne vitin 1752 kur balona e tij u godit nga rrufeja. Ne te vertete atehere elektriciteti ishte dicka shume e njohur. Ne vend te tij Franklin u perpoq te argumentonte strukturen elektrike te rrufese. Gjate nje stuhie Franklin po mbante nje balone prej mendafshi ne majen e te ciles kishte lidhur nje celes prej metali dhe vuri re qe fijet e balones u shkarkuan bashke me energjine elektrike. Kur preku celesin ai kuptoi ngarkesen elektrike te ajrit dhe jo rrufese. Kjo nuk ishte nje prove e mjaftueshme per te provuar energjine e shkarkuar nga rrufeja. Nese rrufeja do te shkarkonte ne balone edhe Franklin ashtu si Profesor Georg Wilhelm Richman nga St. Peterburgu do te kishte vdekur. Por ky njeri e ka perseritur kete eksperiment perseri disa muaj me vone.

11. Marie Antoineta u ka thene francezeve “Nese nuk mund te gjejne buke le te hane embelsira”:ne vitin 1766 Zhan Xhak Rusoi ka shkruar librin “Rrefimet” dhe keto fjale te perdora nga nje princeshe e njohur ia referonte mbretereshes se 16- te te Frances, gruas se Luisit , Marie Antoinetes. Por ky person nuk mund te jete Marie Antoineta sepse ne vitin 1766 ajo ishte vetem 11 vjec. Historianet mendojne se personi per te cilin flet Rusoit eshte gruaja e Luisit te 14-te Marie Therese, e cila ka mbreteruar 75 vite para Marie Antoinetes se Luisit te 16-te.

12. Abner Doubleday ka shpikur bejzbollin: perkundrazi asaj qe dihet Abner Doubleday nuk e ka shpikur bejzbollin. Ne vitin 1907 nje komision pergatiti nje raport ne lidhje me krijimin e bejzbollit. Sipas rezultateve te ketij raporti ne vitin 1839 Ne New York, nje i ri nga Cooperstown, Abner Doubleday kishte vizatuar nje diagram ne trajte diamanti per nje loje te quajtur "Town Ball". Nje histori e mrekullueshme por ne te vertete nje legjende nese flasim per vitet e shkolles ushtarake te Doubleday-it dhe per faktin se gjate kesaj kohe nuk ka shpikur asgje ne lidhje me lojen. Sot besohet se kjo loje eshte shpikur nga nje arketar njujorkez dhe nje piktor teknik i quajtur Alexander Joy Cartwright. Vete perkujtohet si babai i bejzbollit modern.

13. Romen e ka djegur Neroni: historianet jane te mendimit se zjarri eshte shkaktuar nga kundershtaret e Neronit dhe se me vone ia kane hedhur fajin atij. C’eshte e verteta Neroni ishte nje hero, ishte perpjekur ta shuante zjarrin, t’u siguronte vendstrehim personave te mbetur pa shtepi dhe kishte ndihmuar ne rikonstruksionin e qytetit.

14. Neroni i binte violines kur po digjej Roma: sipas legjendes ne vitin 64 pas Krishtit, perandori i cmendur Neron djeg pallatin dhe pastaj pasi del ne maje te kulles Maecenas fillon t’i bjere violines, kendon opera dhe sodit djegien e Romes. Por sipas Tacitus njerit prej historianeve te asaj kohe kur ka rene zjarri, Neroni ishte ne vilen e tij ne qytetin Antium 50 km larg qytetit.